Fout
  • Fout bij het laden van feeddata

Leermens



Algemeen

Het wierdedorp Leermens, met haar kenmerkende radiale structuur, ontstond in de vroege middeleeuwen op een kwelderwal langs de Fivelboezem. Leermens wordt voor het eerst genoemd in 1041. In de late middeleeuwen kreeg het dorp via de Leermenstermaar verbinding met het Damsterdiep. In de negentiende eeuw werd het dorp naar het zuiden uitgebreid langs de Dieftilweg. Aan het begin van de twintigste eeuw zijn, zoals in zovele andere plaatsen, stukken van de wierde afgegraven. De ring- of ossenweg is goed bewaard gebleven en mede daarom is de wierde een beschermd gezicht.

Exterieur
De Hervormde kerk (Kerkpad 7), oorspronkelijk gewijd aan St. Donatus, is een kruiskerk met een recht gesloten koor en een slanke opengewerkte dakruiter. Het oudste deel is het tufstenen schip, dat rond 1000 tot stand kwam. Tussen 1170 en 1200 werd een tufstenen dwarsschip met topgevels toegevoegd. In de plaats van het tufstenen koor kwam rond 1240 een vierkant koor met meloenvormig koepelgewelf tot stand. Dit fraaie, vroeg romano-gotische koor wordt geleed door spaarnissen met rondbogen en colonnetten, spaarnissen met siermetselwerk en omkraalde vensters. Ook de topgevel heeft spaarnissen en siermetselwerk. Rond 1250-1260 kreeg het koor een overwelfde en op vier pijlers rustende crypte of grafkelder. De beide dwarsarmen kregen aan de oostzijde een apside, waarvan nu alleen nog bouwsporen resteren. Rond 1190 verving men de oorspronkelijke elfde-eeuwse westtoren door een breed bakstenen westfront met twee smalle torens. Dit is af te leiden van afbeeldingen uit het begin van de zeventiend eeuw alsmede de gravure op de avondmaalsbeker. Pater Mijleman noteert in het midden van de zeventiende eeuw betreffende deze ‘olde schoone cruijskerck (...) die twee thoorens, die men noch siet’. Het gebouw raakte in de 18de eeuw sterk in verval en één der torenspitsen viel eraf. In 1730 werd een uitgave gedaan ‘wegens 't afnemen van de beide toorens en het opbouw: van de nieuwe toom’, feitelijk een nieuwe dakruiter. De overgebleven ‘vervallene toren’ hing scheef en werd eind 1821 gesloopt. De oude torenklok verhuisde toen naar de kerk van 't Zandt. In 1822 werd het twaalfde-eeuwse westfront afgebroken en vervangen door een nieuwe gevel en een dakruiter. Een brand in 1957 verwoestte deze dakruiter en het westelijke deel van de oude kapconstructie. Bij de restauratie in 1957-1960 heeft men in de noordmuur van het schip romaanse vensters gereconstrueerd en drie lage vensters, waarvan twee met knielnissen, te voorschijn gebracht. In de zuidwand bleven de later ingehakte grote vensters gehandhaafd.

 

klik op een foto voor de diaserie van het exterieur

Interieur
Het interieur wordt overdekt door een later aangebracht balkenplafond en in het koor door een meloenvormig koepelgewelf met acht, in een rozet samenkomende, ronde ribben. Op het koorgewelf en de wanden zitten decoratieve en figurale schilderingen, waarvan de oudste uit het einde van de dertiende eeuw dateren. Kort na 1450 is het kerkinterieur opnieuw beschilderd, onder meer met heiligenfiguren. In het zuidelijke dwarsschip staat een fragment van een uit omstreeks 1250-1260 stammend gemetseld oxaal met borstwering, rustend op een zuil met vroeg-gotisch kapiteel. Tot de kerkinventaris behoort verder een preekstoel met getordeerde zuiltjes (derde kwart zeventiende eeuw). Aan de zuidzijde van het interieur is een fragment van het stenen doksaal bewaard gebleven. Ongetwijfeld stond daarop het orgel, dat reeds in 1571 wordt vermeld. In 1720 repareerde de organist Hero Ipes uit Zandeweer dit oude instrument, maar het raakte na 1730 in onbruik. In 1772 wordt een ontvangst geboekt: ‘boelpennigen van het oude holt van orgel en van die oude kerkkebon’. Volgens overlevering werd het resterende pijpwerk aan de straatjeugd uitgedeeld. Pas in 1957 krijgt de kerk opnieuw een orgel. Belangrijke grafzerken in de kerk zijn die van Willem Clant (overleden in 1541), Garment Jarghes (overleden in 1619) en Willem Clant (overleden in 1670).


Bronnen

Monumenten in Nederland – Groningen, ISBN: 90-400-9258-3
Het Groninger Orgelbezit van Adorp tot Zijldijk, ISSN: 0 168-1893

Links
De kerk op wikipedia
allesovergroningen

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen

Nieuws

Kerken alfabetisch

Tweets

by acls us